Ime naselja u srednjem veku jeCzobor Zentmyhaly. Prvi spomen u dokumentima je 1391. kao Zentmihal.

Sombor nakon oslobođenja od Turaka 1697. godine. Crtež F. N. de Špara (Sparr). Original u Bečkoj ratnoj arhivi, kopija Rudolfa Šmita (Rudolf Schmidt). Na crtežu se jasno vidi tvrđava koju je izgradio Cobor, a Turci su je dogradili ugaonim bastionima.

Janoš Cobor (Czobor János), auloe regiae familiaris, službenik na kraljevom dvoru, 1469. i 1473. traži dozvolu za građenje tvrđave od drveta i kamena; 1478. tvrđava je izgrađena i grad nastaje na ostrvima rečice Mostonge, koja i danas protiče kroz grad. Cobor je 1479. godine od pape tražio i dobio dozvolu za izgradnju doma za dominikanske redovnike (Fratres Praedicantes) koji u grad stižu 1481. godine. U mestu su se održavali nedeljni vašari i godišnji sajmovi, što znači da je grad imao statusoppiduma.
Napomena Ištvana Ivanjija (Iványi István): Sombor se u tursko doba odjednom pojavio kao „gotov grad“ umesto Cobor Sent Mihalja. Deže Čanki (Csánki Dezső) takođe se pita, kako je od Cobora postao Sombor.
Oko današnjeg imena Sombor (mađ. Zombor) ima puno nejasnoća i nagađanja. Krajem 19. veka brojni istraživači su se bavili pitanjem koje se srednjovekovno naselje nalazilo na mestu današnjeg Sombora. Danas se uglavnom svi slažu da je naselje pod imenom Sent Mihalj (Szent Mihály), koje je nastalo na jednom ostrvu razgranate reke Mostonge, preteča današnjeg grada Sombora. Kada je naselje sa pripadajućim teritorijama postalo posed familije Cobor, ono se počinje nazivati i Czobor Szent Mihály. Familija je ovde izgradila svoje sedište i počela je sebe nazivati Coborima od Sentmihalja – Czobor de Zentmyhaly. Cobori su u to doba bili napredna i obrazovana familija jer 1458. godine na Bečkom univerzitetu studira Joannes iz familije Cobor. Na dvoru kralja Mátyása, kod nas poznatog kao Matija Korvin, jedan član familije Cobor dospeo je na visok položaj. Naime, János Czobor se 1469. godine spominje kao kraljev udvornik (aule regiae familiaris). On je te godine zatražio dozvolu da na svojem posedu, possesuma C. Szt. Mihaly, izgradi tvrđavu od drveta i kamena. Po svemu sudeći utvrda, kurija familije Cobor nije odmah izgrađena, jer 1473. godine ponovo traže dozvolu. Ova izgradnja utvrđenja lokalnih feudalaca vremenski se uklapa u tadašnju tendenciju izgradnje manjih fortifikacija. Agilni János Czobor je naselju pribavio i dozvolu za držanje nedeljnih vašara i godišnjih sajmova, jer je mesto imalo odličan strateški položaj u odnosu na neposrednu i širu okolinu. János Czobor je bio pravi „razvojni” feudalac, i svim silama je želeo da naselje pretvori u lokalni gradić, kao konkurenciju susednim naseljima Bodrogu i Zondu. On želi da bude osnivač i samostana, radi što boljih veza sa Crkvom, i iz tih razloga od pape Siksta 1479. godine traži dozvolu koja mu je i data, da za potrebe dominikanskih redovnika (Fraters Predicantes) izgradi dom. On dominikancima kao posed daruje zemlju u blizini (danas Prigrevica – Szentiván) i jedan ribnjak.
O daljoj sudbini ovog gradića koji je doživeo dinamični razvoj krajem 15. veka malo znamo. Ime Czobor Szt.Mihaly se javlja u popisu papske desetine 1520. i 1521. godine i posle se pod tim imenom poslednji put spominje 1579. godine.

Karta vojne krajine prema Turskom carstvu u 18. veku (crtež autora teksta)

Doba Turaka

Turci su posle bitke na Mohaču, 1526. godine, ovladali južnim i centralnim delom nekadašnje Ugarsko-Hrvatske kraljevine, i odmah osnivaju svoju najudaljeniju upravnu teritoriju: budimski vilajet. Vilajet je bio podeljen na 12 sandžaka. Svaki sandžak je deljen na nahije, pa tako, zahvaljujući postojećoj tvrđavi, Sombor postaje centar nahije u okviru segedinskog sandžaka. U turskim dokumentima 1543. godine prvi put se spominje turska posada tvrđave Zombora. U defterima iz 1554. već postoji nahija Zombor sa centrom u Somboru. Turska administracija odmah je počela da radi; već su 1560./61. izvršili i prvi popis stanovništva zbog naplate poreza. Kako je u doba Turaka Czobor Szent Mihaly postao Zombor (kasnije Sombor) zasad možemo samo nagađati. Sombor i južna Mađarska su u početku turske vladavine doživeli potpunu depopulizaciju. Turci su bili primorani da vrše kolonizaciju (naseljavani su ljudi sa prostora južnog Balkana) i time je došlo do potpune izmene stanovništva. Početak ove kolonizacije vezuje se uz vladavinu sultana Selima II.

Somborski šanac kvadratne osnove, oko zemljanih bedema su vodeni jarkovi, koji su ispunjeni vodom iz Mostonge. A kula za osmatranje B kapetanov stan C nova pravoslavna crkva. Početak 18. veka (ilustracija iz knjige: Muhi János:Zombor története. Kalangya kiadás, 1944.)

Oslobađanjem centralnih delova Ugarske, u ratu 1686. godine, ne prestaju ratna dejstva. Tek Karlovački mir potpisan 1699. godine donosi primirje. Posle oslobođenja od Turaka, nakon Karlovačkog mira, koji je prihvatio status quo na terenu, u turskom posedu i dalje ostaje Banat, kao i deo Srema sa Beogradom. 1699. godine uvedena je županijska uprava u Bačkoj, formiranjem Bačke i Bodroške županije. Županijska vlast je ipak ostala formalna, jer je iz ovog procesa uvođenja civilne uprave, koji je trajao decenijama, u početku bila izuzeta Bačka. Ona je najduže ostala pod direktnom upravom cara, uprkos čestim protestima županijskih vlasti.

Vojna krajina

Iz vojnih (ali i političkih) razloga na teritoriji Bačke i Srema 1702. godine počelo je formiranje Potisko-Moriške vojne krajine koja se sastojala od 13 „šančeva”, utvrđenih vojnih logora-naselja. Najveći su bili subotički i somborski šanac. Statusno, stanovnici ovih vojnih naselja su bili slobodni vojnici-seljaci, koji su za svoje „vojne usluge“ dobili zemlju na korišćenje. Takođe su bili oslobođeni plaćanja određenih poreza, a zauzvrat su bili dužni da na carev poziv krenu u rat. Vojne posade šančeva u početku su činili nemački oficiri i vojnici iz carske armije, stari graničari iz gornje Ugarske i vojnici (sa porodicama) regrutovani iz redova izbeglog krišćanskog stanovništva iz balkanskih kraljeva Turske carevine (uglavnom iz Srbije i Bosne).

Karta Sombora i okoline iz 1746. godine, na njoj se vide šančevi i vodeni jarkovi

Uvođenje „civilne vlasti“

Vojna krajina je formalno ukinuta 1734. godine, ali Bečki dvor i dalje u svom posedu drži Suboticu i Sombor. Formiranje Bodroške županije nije uspelo ni u drugom pokušaju, te je 1734. godine formirana Bač-bodroška županijasa sedištem u Somboru (često skraćeno – Bačka). Beogradskim mirom 1739. godine ustanovljena je granica (za sledećih 160 godina) na Dunavu i Savi. Nakon zemaljskog sabora u Požunu (danas Bratislava) 1743. godine, dolazi do razvojačenja tj. uvođenja civilne uprave u Bačkoj (vojna krajina je ostala u Sremu i u južnom Banatu). Zbog vojnih zasluga, ali i iz političko-ekonomskih razloga, Marija Terezija je smatrala da bivši „militari“ ne bi trebali da dođu pod županijsku upravu, u klasičan feudalni (kmetovski) odnos, te je omogućila otkup feudalnih prava. Sombor je privilegiju slobodnog kraljevskog grada otkupio 1748.-49. godine (za 150.000 zlatnih forinti na zajam). Od tada je počeo i razvoj grada. Zemljani bedemi su porušeni, a jarkovi sa vodom su nasuti, tako da su nastali tzv. venci oko centra, koji su danas pod zaštitom. Izgradnja zgrade županije započeta je 1804. godine, a u današnjem izgledu završena je 1882./83. Ispred zgrade je formiran veliki park, a uz obod parka izgrađena je crkva i samostan karmelićana. Danas je to sedište gradske uprave. Izgradnja gradske kuće završena je 1842. godine. Ispred je bio pijačni trg, kao kod ostalih gradova južne Panonije.

Ostatak tvrđave (kula za stanovanje) danas zgrada Arhiva

Gradska kuća i pijaca ispred nje (slika sa portala: vajdasag.rs/zombor)

Zaštićeni centar Sombora sa istaknutijim zgradama.

U centru Sombora nalaze se dve zaštićene prostorne celine: Staro jezgro Sombora – Trg bratstva i jedinstva (danas Trg svetog Trojstva) - PKIC 49.  i Staro jezgro Sombora „Venac“ - PKIC 60. Za ova nepokretna kulturna dobra nadležan je Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture.
U zaštićenom centru Sombora (vidi sliku) istču se venci i glavni trg (danas trg svetog Trojstva). Uz venac (danas vojvode) Stepe Stepanovića nalazi se veliki park, ispred nekadašnje zgrade županije, uz park i venac nalazi se crkva i samostan karmelićana. Franjevačka crkva i samostan su na glavnom trgu uz gradsku kuću. 1983. godine ukinuta je pijaca, ali motorni saobraćaj još nije ukinut. Pešačka zona i ulice formirane su kasnije. Ni barokni centar Sombora nije bio „pošteđen“ od arhitekture moderne, osmospratni hotel „Sloboda“ izgrađen je uz obod venca (danas vojvode) Petra Bojovića (prodat je 2004. godine i preimenovan u „Internacion“, trenutno je opet promenio vlasnika). U zaštićenom centru je izgrađena i robna kuća, stambene višespratne zgrade itd.

Gradska kuća 1983. godine

Hotel „Sloboda“

dr Zsombor Szabó