Pančevo nakon oslobođenja od Turaka

O srednjovekovnom Pančevu imamo relativno malo dokumenata. Prvi dokument je iz doba mađarsko-hrvatskog kralja Bele IV. koji nakon tatarske najezde 1247. godine, luku i sela Wojla i Thornisthe daruje johanitskom redu. Selo Wojla (koje se spominje i 1230. godine), možemo identifikovati sa današnjom Vojlovicom, nekadašnjim selom koje je prostorno uraslo u današnji grad Pančevo. Naziv Thornisthe –Tornjište je kombinacija mađarske reči torony (toranj, ali i kula) sa slovenskim nastavkom –šte, što bismo mogli protumačiti kao mesto sa kulom.
Možemo pretpostaviti da je nakon tatarske najezde, po intencijama kralja Bele IV., za odbranu rečne luke i prelaza izgrađena jedna utvrđena kula za stanovanje, koja je poklonjena johanitima. Pored ovog utvrđenja postojalo je i mesto koje arapski putopisac El Idrisi oko 1153. godine spominje kao Bansif i naziva ga trgovačkim mestom, gde ima mnogo grčkih trgovaca. Deže Čanki (Csánki Dezső) ovo mesto poistovećuje sa mestom oppidum Pensey (izgovarati francuski Pans(z)ej), koji

Pančevo početkom XVIII veka.

spominje i francuski putopisac Bertrandon de la Brokijer (Bertrandon de la Brocqiére)[1], koji je 1433. godine putovao iz Damaska za Budim, ali nije mogao preći Dunav kod Beograda, (zbog visokog vodostaja) nego je reku prešao kod grada Panseja. Matko Talović (mađ. Tallóczi Matkó) kapetan Beograda i južne Ugarske, jedno svoje pismo 1430. godine šalje iz sela Pančal, u blizini Tornjišta: in villaPanczal prope Thornistam. Castrum Thornisthe se spominje i 1437. godine kao utvrđenje u vlasništvu kralja. Naime, u Donjem Podunavlju kralj Žigmond (Sigismund), pored postojećih pet pograničnih utvrđenja (Beograd, Kovin, Haram, Oršava i Turnu Severin), pod vođstvom vojskovođe i tamiškog župana Filipa Mađarina (poreklom Italijan, Filippo Scolari, mađ. Ozorai Pipó) oko 1435. godine, u dužini od oko 210 km, protiv Turaka gradi još deset manjih utvrda, među njima i Castrum Thornisthe. Odbrana ovih tvrđava bila je poverena Nemačkom riterskom redu.

U gradu (oppidumu) su jednom nedeljno održavane pijace, ali i godišnji sajmovi, što ukazuje na to da je bilo značajno trgovačko mesto. Iz dve gravire iz 18. veka, možemo rekonstruisati uvrdu Tornjište/Pančevo. Tvrđava je bila kvadratne osnove, na uglovima ojačana okruglim bastionima, pa je očito da je građena po antičkom uzoru (Zemun, Haram itd.), a možda je i antičkog porekla. Tvrđava se nalazila u trouglu koji su činile reke Tamiš i Dunav, a Austrijanci su izgradili zemljane bedeme i vodene jarkove.

dr Zsombor Szabó
 

[1]  Knjiga je izdata na srpskom jeziku.Bertrandon (de la) Brokijer:Putovanja preko mora, Beograd, 1950.