Kikinda, 1. vojni premer 1763.-1787.

Kikinda, savremena osnova grada,nekadašnja Galacka, danas je regulisana i uliva se u Kikindski kanal

Danas na teritoriji opštine Kikinda imamo puno registrovanih srednjovekovnih arheloških nalazišta, ali ona nisu detaljno ispitivana. O samom mestu skoro da nemamo nikakvih pisanih dokumenata.
Deže Čanki (Csánki Dezső)[1] u Tamiskoj županiji (Temes vármegye) spominje u vezi sa sporom sa susednim kraljevskim posedom Hološ (Hollós), 1423. mesto Nagkeken, kao posed Lasla Hađmaša iz Berksoa (berekszói Hagymás László birtoka). Čanki tvrdi da se tu radi o mestu tadašnje (1894.) Velike Kikinde. On tvrdi da se isti posed 1462. godine pojavljuje kao Kewkend (čit. Kökénd) kao posed Hađmasijevih. Naselje je ležalo pored nekadašnje rečice Galacke (danas je to tzv. kikindski kanal).
Teritorija Kikinde se na jednoj karti iz 1718. godine spominje kao nenaseljeni posed pod imenom Gross Kikinda. Posle Požarevačkog mira, 1741. godine, ukida se Potisko-Moriška vojna krajina i počinje naseljavanje pustara. U periodu 1751.-53. naseljavaju se bivši srpski „mileteri“, kasnije Nemci i Mađari. Carica i kraljica Marija Terezija, da bi suzbila eventualne pobune, 1774. godine od deset naselja formira Privilegovani distrikt sa sedištem u Kikindi (deo natpisa na pečatu: privilegirten Kikindaer districts). Kikinda i Vranjevo (danas deo Novog Bečeja) dobijaju pravo držanja vašara. Distrikt je trajao do 1870. godine, kada je njegova teritorija priključena Torontalskoj županiji sa sedištem u Velikom Bečkereku (danas Zrenjanin). To je bi deo austrijsko-ugarske nagodbe.
Razvoj grada počeo je onda kada je povezan železničkom prugom (Segedin-Temišvar) izgrađenom 1857. godine, a sledeće 1858. dobija i gradske privilegije. Do kraja I. svetskog rata razvoj grada je bio dinamičan. Posle II. svetskog rata i otkrivanja nafte i gasa u okolini, počinje ponovni razvoj Kikinde.

Grad je u osnovi građen kao austrijski, tipski kolonistički grad, izdužene pravougaone osnove, sa ortogonalnom mrežom ulica. Praktično, glavna ulica je bila duža osovina, koja se u sredini proširila u gradski trg, gde su bile smeštene sve važne institucije, i gde je vodila i poprečna glavna ulica. Na obodu grada postoji spomenik kulture, žaštićeno kulturno dobro od izuzetnog značaja, mlin-suvača, izgrađena krajem 19. veka, koja je radila sve do 1945. godine. Centar grada spada u zaštićene kulturno-istorijske celine, upisan u registar PKIC 62, i u nadležnosti je Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Subotici.

Glavni trg nastao ukrštanjem dva glavna putna pravca

Gradska kuća u Kikindi, početak XX veka

 
dr Zsombor Szabó

[1] Csánki Dezső: Magyarország történelmi földrajza a Hunyadiak korában. II/47. Magyar Tudományos Akadémia 1894.