Naziv naselja u srednjem veku: Kenesna, Cnesa, Knesa, Canysa i Revkanysa, Revkanizsa

  

 Zemljana utvrda sa Bačke strane Kanjiže (Stara Kanjiža) kod utoke rečice Kireš u Tisu 

Kod Kanjiže je sigurno bio najstariji rečni prelaz na suvozemnom putu prema Erdelju, koji su možda koristili već i Rimljani tj. Sarmati, čija su naselja otkopana. Mesto je bilo u posedu Panonhalmske opatije (Pannonhalmi apátság) sve do tatarske najezde, jer je od 1228. godine sve do 1237. godine opatija vodila spor sa manastirom iz Sremske Mitrovice oko jedne trščare. Ovo potvrđuje i prvi spomen mesta pod imenom Cnesa u dokumentu iz doba Ladislava I. Svetog (I. Szent László) 1093. godine, kojim on potvrđuje donaciju njegovog prethodnika, kralja Salomona (Salamon), to jest da posed pripada opatiji u Panonhalmi.

Na drugoj, Banatskoj strani nalazilo se mesto Revkaniža (Révkanizsa) koje je bilo značajno mesto prelaza reke jer se spominje i kod Anonymusa, kao i kod (neznanog) pisca Legende biskupa Gelerta. Po prefiksu rév (rečni prelaz, pristanište, skela) to je bilo mesto gde se naplaćivala skelarina i gde je bilo i pristanište: Kenesna... usqe ad portum, ubi transitur per Tyciam tj. Kenešna... sve do luke, gde se prelazi preko Tise (god. 1326.). Sudeći po spisku papske desetine iz 1333. godine u Čanadskoj županiji, ovo mesto je plaćalo skoro najveću desetinu – 72 banskih denara (b. n.). Te godine sedište županije Čanad plaćalo je 41 (b. d.). Najviše su plaćala mesta Harangod 80 (b. d), Perjamoš 72 (b. d.) i Bešenovo (Besenyő) 70 (b. d.).

                                       

Marsilijev crtež Kanjiže na Banatskoj strani (danas Kneževac) 

Revkaniža je važila za bogatije mesto. Po svemu sudeći imala je i neku privilegiju kao oppidum, jer se 1332. godine spominje da se četvrtkom održavao nedeljni vašar. Đerfi pretpostavlja da je bar delom bila u posedu sitnog plemstva (1337. godine), što je verovatno omogućilo pravo držanje vašara. U mestu je bilo i skladište soli Tributo foro, to jest, pravo prodaje soli. To je pravo verovatno posedovao manastir Kenezeumunustura. Manastir je podignut pre tatarske najezde i bio je porodični manastir familije Čanad. Godine 1256. spominje se posed u ovom mestu sess... in Kenezeumunustura (sesija, tj. posed). Početkom XV veka spominju se oppidum Canisa (1428.) i oppidum Rewkanisa (1401.). Interesantan je podatak iz 1237.-40. godine kada je u mestu Kaniža popisano 27 domaćinstava: 10 kuća konjanika, 4 kuće tovarnika, 10 kuća ribara, 3 kuće dušnikab – znači oko135-175 stanovnika.

 

dr Zsombor Szabó