Župna crkva svetog Roka
Gradski senat 1894. godine odobrio je iznos od 80.000 forinti za gradnju crkve svetog Roka i raspisuje konkurs za projekte. Osnovan je i poseban odbor inženjera za izbor primljenih radova. Od uslova konkursa, poznat je jedino podatak da se crkva „ima izraditi od prvoklasne cigle, a spoljni zidovi će biti obloženi tzv. 'svilenom' presovanom i glatkom ciglom“.[1] Žiri 12. 09. 1894. godine prvu nagradu dodeljuje budimpeštanskim arhitektima Ištvanu Kerestešu (István Keresztes) i Gvidu Hopfneru (Guido Höpfner). Druga nagrada pripala je Titusu Mačkoviću. Iste godine gradski senat potpisuje ugovor sa građevinskim preduzećem Karla Molcera (Molzer) i lajoša Fazekasa (Lajos Fazekas) koji su ispostavili predračun u iznosu od 80.467 forinti.[2] Za nadzornika radova izabran je Titus Mačković. Radovi započinju iskopavanjem temelja u novembru 1894. a završavaju 27. 07. 1896. godine. Do kraja iste godine nastavljeni su radovi na unutrašnjem uređenju i crkva je posvećena nekoliko dana pre Božića.[3]
Dužina crkve je 52 metra, širina 18 metara, zidani deo tornja iznosi 40 metara, a njegova ukupna visina iznosi 62,5 metra. U zvoniku se nalazi pet zvona, najveće sa težinom od 944 kg, a najmanje teži 50 kg. Glavni brod i transept visine su 15, a širina transepta iznosi 7 metara.[4]


Razglednica s pogledom na bočnu fasadu i apsidu
Župna crkva svetog Roka deluje prilično monumentalno s obzirom na to da je smeštena u perifernom delu grada i okružena je uglavnom prizemnim kućama, uz izuzetak osnovne škole i župskog doma u neposrednoj blizini. Crkva ima jednotoranjsku fasadu rohbau tipa izvedenu u žutoj opeci. Pojedini elementi raščlanjivanja fasade (npr. prozorski okviri) izvedeni su od crvene opeke što doprinosi koloritnom kontrastu. Toranj je postavljen u osi glavnog ulaza, pravougaone je osnove i završava poligonalnom kapom pokrivenom bakarnim limom i postavljenom na osmerougaoni tambur. Toranj je flankiran manjim trostranim tornjićima, priljubljenima uz korpus tornja, koji završavaju šesterougaonom kapom. Horizontalno gledano, toranj je podeljen na tri etaže. U prizemnoj zoni uokvirenom stepenastim kontraforama nalazi se uvučeni portal. Po tri polustuba sa svake strane spaja se u šiljasti luk dodatno naglašen obrubom od crvene i žute opeke. Potom sledi trougaoni zabat ukrašen krstastom ružom. Sledeći elemenat raščlanjivanja su četiri monofore iznad kojih se nalazi rozeta.Smeštene su u plitku nišu zaključenu prelomljenim lukom. Etaža je zaključena s nizom slepih arkada flankiranim dvama manjim zabatima. Centralni pojas raščlanjen je velikom biforom smeštenom u stepenasti okvir zajedno sa slepim okulusom, kao ivisećim arkadama i završnim vencem. Treću etažu čini osmerougaoni tambur ukrašen satovima te završen kapom pokrivenom bakarnim limom sa krstom postavljenim na kovanu jabuku. Ovakvo raščlanjivanje ponovljeno je na svim stranama zvonika.
Bočne fasade raščlanjene su visokim biforama završenima trolistom između kojih se nalaze stepenaste kontrafore. Poligonalno svetište nešto je niže u odnosu na glavni brod i bočne apside i flankirano je dvama poligonalnim tornjićima, te malim sakristijskim kapelama. Apside su raščlanjene biforama sa trolistom i malim zabatima. Jednostavno krovište pokriveno je crepom. Nad križištem glavnog broda i transepta postavljena je lanterna.
Tlocrt crkve svetoga Roka ima oblik latinskog krsta. Unutrašnjost je podeljena na tri broda nadsvođena krstastim svodovima. Svodovima bočnih brodova i svetišta dodata su i rebra. Nakon pet traveja šireg glavnog i manjih bočnih brodova, sledi transept sa poligonalnim apsidama i potom u produžetku poligonalna apsida svetišta. Glavni brod je od bočnih razdvojen snažnim nosačima u vidu snopastih stubova koji nose arkade te, u produžetku, krstaste svodove. U ulaznom traveju postavljeno je pevalište sa orguljama kojeg nose četiri stuba u centralnom delu i četiri polustuba na bočnim stranama. Stubovi imaju jednostavne kapitele sa stilizovanim listovima hrasta.
Posebnu vrednost crkve sv. Roka predstavlja unutrašnja oprema: drveni neogotski oltari, ispovedaonice i propovedaonica izrađeni su u tirolskoj radionici Ferdinanda Štuflesera (Stuflesser).[5] Orgulje su takođe izrađene od drveta u neogotskoj stilizaciji. Glavni oltar ukrašen je pozlaćenom ornamentikom. U centralnom delu nalazi se kip svetoga Roka, a na bočnim stranama smešteni su reljefi sa prikazima iz Starog i Novog zaveta. Oltari u bočnim apsidama posvećeni su svetom Josipu, Blaženoj Devici Mariji i svetom Nikoli. Svi oltari odlikuju se trodelnom podjelom sa istaknutim centralnim delom retabla, ukrašenošću fijalama, skulpturama smeštenima u niše i pozlatom. Propovedaonica je takođe pozlaćena i ukrašena je visokim reljefima, skoro punim skulpturama svetaca. Raskošno izvedene i fijalama ukrašene ispovedaonice doprinose celokupnom ambijentu. Bočni zidovi svetišta oslikani su prikazima Mojsija sa pločama Deset zapovedi na severnoj strani i scenom iz jevanđelja na južnoj.

Unutrašnjost crkve sv. Roka
sa pogledom prema svetištu

Propovedaonica

Prozori u svetištu i apsidama ukrašeni su vitražima.[6] U svetištu se nalaze prikazi Raspela i Ozdravljenja slepca. Na centralnim prozorima bočnih apsida predstavljene su scene iz Starog i Novog zaveta, dok su bočni vitraži ukrašeni raznovrsnim geometrijskim ornamentima. Zidovi unutrašnjosti danas su monokromni, zelene boje. U literaturi nema podataka o tome da li je na njima prvobitno izvedeno dekorativno oslikavanje.
Župna crkva svetog Roka predstavlja Gesamtkunstwerk subotičke sakralne arhitekture o kojem nije napisana ozbiljnija studija.


[1] Bela Gabrić, „150. godišnjica župe sv. Roka u Subotici“, u: Subotička Danica, 1993. str. 230.
[2] Gabrić, „150. godišnjica župe“, str. 231.
[3] Ibid., str. 231.
[4] http://www.suboticka-biskupija.info/zupe.php?op=display&zid=85
[5] Gabrić, „150. godišnjica župe“, str. 231.
[6] U literaturi nema podataka o njihovom autoru odnosno radionici koja ih je izradila.
 
Branimir Kopilović