Fasada palate Vojnić
Dekorativnom plastikom fasade i tlocrtnom dispozicijom stambeno-najamna palata lokalnog veleposednika Mate Vojnića, smeštena na početku Korza, izdvaja se u nizu istoricističkih palata u centru grada. Specifična fasada rešena je primenom gotskih i rano-renesansnih elemenata, a zanimljivom ju čini i tlocrtna dispozicija.
Palata Vojnić izgrađena je 1893. godine na ivičnim delovima velike parcele i svojim korpusom okružuje popločano dvorište.[1] Prizemlje, namenjeno poslovnom prostoru, ima sedam arkada. U centralnu je smešten kolsko-pešački ulaz. Iznad nje, na prvome spratu, postavljene su tri konzole balkona iznad kojega se okomito, duž oba sprata, proteže centralni erker završen piramidalnim tornjićem rastvorenim sa dva okulusa. Uspešan spoj gotskih i renesansnih elemenata na fasadi pomalo začuđuje imajući u vidu podatak da je (navodni) projektant Janoš Jedlicka (János Jedlicka) iz Budimpešte bio neškolovan zidarski majstor, čime se nameće potreba za budućim iscrpnijim istraživanjem ove palate. Prvi sprat, piano nobile, najraskošnije je obrađen, njegove monofore i bifore ritmički se izmenjuju. Središnju osu erkera naglašava balkon sa balustradom i tordirani stubić koji se javlja i na trećoj etaži gde flankira ivice erkera. Tordirani stubići na visokoj bazi ponavljaju se i kao dekorativni elementi na bočnim delovima drugoga sprata. Slobodnostojeća skulptura kopljonoše sa štitom na kojem se nalazi grb porodice Vojnić, dodatni je akcent na erkeru. Prozori drugoga sprata jednako su ritmizirani i naglašeni nadprozornicima, ali su izostavljeni doprozornici tj. stubići, kao i lunete. Prostor između prozora raščlanjen je plitkim i fugovanim lezenama koje započinju od profilisanog venca i nastavljaju se sve do potkrovnog venca. Njegovim širokim pojasom dominira motiv cveta ljiljana. Visoko krovište je dvostrešnog tipa i danas se nalazi u prilično lošem stanju.[2]
Na svakom spratu nalazi se po četiri stana, od kojih je najluksuzniji smešten celom dužinom prvoga sprata glavne fasade. Sa dvorišne strane, rastvorene arkadama na južnoj strani, nalazila su se po tri manja stana, štale i pomoćne prostorije. U zadnjem delu objekta postavljen je i lift uz stepenište.


[1] Gordana Prčić Vujnović, Viktorija Aladžić, Mirko Grlica, Gradotvorci I: subotički stambeni objekti od baroka do moderne, Gradski muzej, Subotica, 2004. str. 42.
[2] Prčić Vujnović, Gradotvorci I, str. 43.
Arhiva Međuopštinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture, Subotica]
 
Branimir Kopilović