Titus Mačković (1851. - 1919)

Neostilska izgradnja u Subotici razvija se uporedo sa planskom gradogradnjom koja dobija zamah 1880-ih, upravo u vreme kada gradonačelnikom postaje Lazar Mamužić, političar liberalnijih shvatanja u inače konzervativnoj sredini. Na čelu grada Mamužić je bio sve do 1902. godine. U ovom periodu podižu se brojne neostilske palate za klijentelu sastavljenu od liberalne buržoazije, subotičkih trgovaca i zanatlija. Tokom 1880-ih i prvom polovinom naredne decenije u Subotici preovlađuju uglavnom neorenesansni oblici zrelog istoricizma. Najveći deo ovih projekata delo je arhitekate Titusa Mačkovića i Geze Kocka (Géza Koczka). Potom u grad pristižu i projektanti iz drugih krajeva (npr. Ferenc Rajhl) (Ferenc Raichle) koji grade (i) u drugim stilovima, neogotici, neobaroku, neovizantu i neoromanici. Najveći broj istoricističkih objekata u gradu izgrađen je u neorenesansi i neobaroku, dok su ostali stilovi ređe zastupljeni, ali sa jednako velikim kvalitetom projektovanja i izvedbe. Privrženost neobaroknim oblicima može da se objasni kao posledica istorijske memorije građana Subotice na period vladavine carice Marije Terezije.U Subotici su tako izgrađene neobarokne zgrade Pučke kasine, Austro-Ugarske banke i nove gimnazije, te znatan broj privatnih kuća građanskog sloja.
Najznačajniji segment odnosi se na sakralnu arhitekturu koja svojim kvalitetima nadilazi lokalni nivo usled angažovanja budimpeštanskih arhitekata koji studiraju kod Fridriha Šmita (Friedrich Schmidt) na bečkoj Akademiji. Istoricistička produkcija tako će svoju kulminaciju doživeti krajem 19. veka podizanjem novih sakralnih objekata – župskih crkava i grobljanskih kapela uz nekoliko primera javne arhitekture. Dolaskom secesijskih oblika pri kraju veka, istoricizam će sve ređe biti opcija pri izgradnji novih objekata, ali će ipak zadržati svoj primat u izgradnji novih sakralnih zdanja po okolnim selima gde je, do Prvog svetskog rata, izgrađeno nekoliko neoromaničkih i neogotskih župskih crkava pa i u gradu (na primer, nekolicina grobljanskih kapela i zakasnela neoromanička crkva Isusovog Uskrsnuća iz 1933.).
 
Javna arhitektura
 
Stambena arhitektura
 
Sakralna arhitektura
Povećanje broja gradskog stanovništva krajem 19. veka dovelo je do potrebe izgradnje novih sakralnih objekata u perifernim gradskim župama. U Župi sv. Roka i Župi sv. Jurja (osnovanim 1841. godine) bogosluženja su obavljana u molitvenim domovima adaptiranim za potrebe liturgije. U skladu sa time, subotički gradski senat 1883. godine osniva fondaciju za prikupljanje novčanih priloga za izgradnju dveju novih crkava što je potrajalo celu deceniju.
 
Sepulkralna arhitektura
Krajem 19. i početkom 20. veka ekonomski uzlet grada doveo je do jačanja njegovog građanskog staleža. Ugledne subotičke porodice, uz podizanje reprezentativnih najamno-stambenih palata, žele da iskažu svoj društveni položaj i gradnjom raskošnih kapela-grobnica na gradskim grobljima, rimokatoličkim – tzv. „Bajskom“ i „Senćanskom“ – i pravoslavnom groblju. Na pravoslavnom groblju izgrađene su tri kapele: porodice Radić (1868.), Ostojić (1882.) i Milinović (1898.). Na Bajskom groblju izgrađen je najveći broj kapela, njih deset. Izdvajaju se neogotske kapele Lihtnekert, Dulić i Peić, neorenesansne Vuković-Marton i Deak (Deák) i neoromanička kapela Vereš (Veres).
 
Branimir Kopilović